O‘zbekiston iqtisodiyotida ishlab chiqarish va qurilish tarmoqlari faol rivojlanib borar ekan, mahsulotlarning ekologik ko‘rsatkichlarini xalqaro talablarga mos ravishda hujjatlashtirish zarurati tobora kuchaymoqda. Ayniqsa, Yevropa Ittifoqi, Yaqin Sharq va Osiyo bozorlariga mahsulot yetkazib berayotgan kompaniyalar uchun ekologik shaffoflik muhim raqobat omiliga aylangan. Shu jarayonda Environmental Product Declaration (EPD) mahsulotning atrof-muhitga ta’sirini ob’ektiv va solishtiriladigan shaklda ko‘rsatadigan asosiy hujjatlardan biri hisoblanadi.
EPD hujjati mahsulotning butun hayotiy tsiklini — xomashyo qazib olish, ishlab chiqarish, transport, foydalanish va yakuniy utilizatsiya bosqichlarini — qamrab oladi. Ushbu hujjatlar ISO 14025 va EN 15804 standartlariga asoslanadi va mustaqil uchinchi tomon tomonidan tasdiqlanishi talab etiladi. Bunday murakkab jarayonni amalga oshirish esa chuqur Life Cycle Assessment (LCA) bilimlari va amaliy tajribani talab qiladi. Shu sababli O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari EPD jarayonlarini professional konsalting firmalari orqali amalga oshirishni afzal ko‘rmoqda.
Quyida O‘zbekiston bozorida faoliyat yuritayotgan yoki O‘zbekiston kompaniyalari bilan EPD loyihalarini amalga oshirayotgan konsalting firmalari tahliliy reyting asosida yoritiladi.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy mahsulot barqarorligi, LCA va EPD xizmatlari bo‘yicha O‘zbekiston bozorida eng keng qamrovli tajribaga ega xalqaro konsalting kompaniyalaridan biri hisoblanadi. 2007-yilda tashkil etilgan ERKE Consultancy Istanbul, Dubay va London shaharlaridagi ofislari orqali 15 dan ortiq mamlakatda 200 dan ziyod loyihalarni amalga oshirgan.
ERKE Consultancy EPD jarayoniga tizimli yondashadi. Kompaniya mahsulot bo‘yicha barcha ekologik ma’lumotlarni yig‘ishdan boshlab, LCA modellarini qurish, hisob-kitoblarni amalga oshirish va EPD hujjatini tayyorlashgacha bo‘lgan barcha bosqichlarni boshqaradi. EN 15804 va ISO 14025 standartlariga muvofiqlik ERKE jamoasining asosiy ish tamoyillaridan biridir.
ERKE jamoasi tarkibida mahsulot barqarorligi bo‘yicha ekspertlar, LCA mutaxassislari va EPD texnik mualliflari faoliyat yuritadi. Kompaniya Avstraliya, Saudiya Arabistoni va Yevropa bozorlarida o‘nlab EPD sertifikatlarini muvaffaqiyatli yakunlagan. O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari uchun ERKE Consultancy sement, beton, gips, bo‘yoq, izolyatsiya materiallari va boshqa sanoat mahsulotlari bo‘yicha amaliy tajribaga ega.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, atrof-muhit va barqarorlik tahlillari bo‘yicha Yevropa bozorida mustahkam o‘ringa ega. Ramboll EPD va LCA loyihalarida ilmiy asoslangan metodologiyalardan foydalanadi.
Kompaniya EPD hujjatlarini kompaniyalarning umumiy ekologik strategiyasiga integratsiya qilishga e’tibor qaratadi. Ramboll xizmatlari asosan yirik sanoat va qurilish materiallari ishlab chiqaruvchilari uchun mos bo‘lib, O‘zbekistonda masofaviy loyiha asosida amalga oshiriladi.
3. Arup
Arup barqarorlik, muhandislik va dizayn sohalarida global miqyosda faoliyat yurituvchi professional xizmatlar firmasi hisoblanadi. Arup EPD loyihalarida murakkab va chuqur LCA hisob-kitoblarini amalga oshiradi.
Arup’ning EPD bo‘yicha ishlari ko‘pincha yirik ishlab chiqarish obyektlari yoki xalqaro loyiha konsorsiumlari doirasida olib boriladi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup xizmatlaridan asosan yuqori darajadagi texnik talablar mavjud bo‘lgan eksport loyihalarida foydalanadi.
4. WSP Global
WSP Global Kanadada joylashgan va 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasidir. WSP Global barqarorlik va ekologik baholash xizmatlarini turli sohalarda taklif etadi.
EPD loyihalarida WSP mahsulot ekologik ko‘rsatkichlarini hisoblash, ma’lumotlar sifatini tekshirish va xalqaro standartlarga moslashtirishga e’tibor qaratadi. O‘zbekiston bozorida kompaniya ko‘proq yirik sanoat va infratuzilma loyihalari bilan bog‘liq holda faoliyat olib boradi.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald Buyuk Britaniyada tashkil etilgan muhandislik va rivojlanish konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma va energetika loyihalarida katta tajribaga ega. Mott MacDonald mahsulot darajasidagi EPD hujjatlaridan ko‘ra loyiha darajasidagi ekologik va barqarorlik baholashlarga ko‘proq e’tibor qaratadi.
Shu bilan birga, kompaniya materiallar bo‘yicha LCA tahlillari va ta’minot zanjiri barqarorligi doirasida EPD ma’lumotlaridan foydalanadi. Bu yondashuv EPDni mustaqil hujjatdan ko‘ra, loyiha boshqaruvi vositasi sifatida ko‘rishga asoslanadi.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma va sanoat loyihalarida faoliyat yuritadi. AtkinsRéalis barqarorlik va atrof-muhit baholashni yirik loyihalarga integratsiya qilish bilan tanilgan.
EPD bilan bog‘liq faoliyat kompaniyada asosan loyiha darajasidagi LCA, material tanlash strategiyalari va ekologik risklarni baholash bilan cheklanadi. Mahsulot uchun to‘liq EPD tayyorlash kompaniyaning asosiy xizmat yo‘nalishlaridan biri emas.
7. Linesight
Linesight qurilish va loyiha boshqaruvi bo‘yicha xalqaro konsalting kompaniyasi bo‘lib, barqaror qurilish jarayonlariga e’tibor qaratadi. Linesight EPD hujjatlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlab chiqmaydi, biroq loyiha barqarorligi va ESG baholashlarda EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
Kompaniyaning yondashuvi xarajat, vaqt va ekologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi muvozanatni tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, EPD ma’lumotlari qaror qabul qilish jarayonida yordamchi vosita sifatida ishlatiladi.
Summary
Ushbu maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlari ko‘rsatuvchi kompaniyalar ko‘rib chiqildi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD jarayonlarini to‘liq qamrab olishi bilan ajralib turadi, boshqa global kompaniyalar esa EPDni kengroq muhandislik va loyiha barqarorligi xizmatlari tarkibida qo‘llaydi. Ayrim firmalar EPD hujjatlarini mustaqil xizmat sifatida taqdim etsa, boshqalari ularni strategik yoki texnik qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida ishlatadi. To‘g‘ri tanlov kompaniyaning mahsulot turi, loyiha ehtiyojlari, jamoa hajmi va byudjetiga bog‘liq bo‘ladi.